Risico-indicator HRI 1: wat de EU-cijfers over gewasbescherming wel en niet zeggen
Volgens de officiële Europese indicator is het risico van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland sinds 2012 met driekwart gedaald. FairGrow heeft dat nagerekend op het werkelijke gebruik per gewas. Het cijfer klopt, maar het meet vooral iets anders dan je zou denken.
De cijfers voor Nederland
Officiële HRI 1 van Eurostat, de herberekening van FairGrow op het CBS-gebruik, en dezelfde herberekening zonder terugwerkend verbod. Alle reeksen staan op 2012 = 100.
Kilo’s maal een gewicht per groep
De Harmonised Risk Indicator 1 (HRI 1) staat in Richtlijn (EU) 2019/782. Elke lidstaat meldt hoeveel kilo werkzame stof er per jaar wordt verkocht. Elke stof valt in een van vier groepen: laag risico, regulier, kandidaat voor vervanging of niet (meer) goedgekeurd.
De kilo’s worden vermenigvuldigd met een gewicht: 1 voor laag risico, 8 voor regulier, 16 voor kandidaten voor vervanging en 64 voor stoffen die niet goedgekeurd zijn. De som is de indicator, uitgedrukt als index met het gemiddelde van 2011 tot en met 2013 als 100.
Een verbod telt met terugwerkende kracht
Eurostat deelt elke stof in naar haar status van nu en rekent de hele reeks daarmee opnieuw uit. Een stof die vandaag verboden is, telt dus ook in 2012 met gewicht 64, terwijl ze toen gewoon was toegelaten. Het Duitse Umweltbundesamt beschrijft dit effect in 2023 letterlijk.
Het gevolg: zolang een stof veel wordt gebruikt en daarna verboden wordt, ligt het beginjaar kunstmatig hoog. Valt het gebruik weg, dan zakt de indicator scherp. In Nederland is mancozeb daarvan het grootste voorbeeld: in 2012 de meest gebruikte stof, sinds 2021 niet meer goedgekeurd. Mancozeb alleen verklaart ruim 44 van de 78 punten daling.
Op het gebruik per gewas, niet op de verkoop
FairGrow gebruikt de CBS-statistiek van het gebruik per gewas en per werkzame stof (StatLine 85130NED, meetjaren 2012, 2016, 2020 en 2024) en de stofstatus uit de EU-pesticidendatabase. Met dezelfde rekenregel als Eurostat komen we binnen 2 tot 4 punten van de officiële reeks uit. Het kleine verschil komt doordat Eurostat met de verkoop voor alle toepassingen rekent en het CBS met het gebruik in de landbouw.
Rekenen we een verbod pas mee vanaf het jaar waarin het geldt, dan daalt de indicator tot 59 in plaats van 22. Alle stoffen die nu verboden zijn, verklaren samen de hele officiële daling. De stoffen die nog wel zijn toegelaten, wegen samen in 2024 ongeveer even zwaar als in 2012.
| Jaar | EU-methode op CBS-gebruik | Eurostat HRI 1 | Zonder terugwerkend verbod | kg werkzame stof |
|---|---|---|---|---|
| 2012 | 100 | 100 | 100 | 5,8 mln |
| 2016 | 96,9 | 101 | 95,2 | 5,6 mln |
| 2020 | 77,1 | 79,2 | 82,2 | 5,0 mln |
| 2024 | 21,8 | 23,8 | 58,8 | 3,9 mln |
Index 2012 = 100. Eurostat herschaald van 2011-2013 = 100. 2024 is voorlopig. Bronnen: Eurostat aei_hri, CBS StatLine 85130NED, EU-pesticidendatabase.
Wat HRI 1 niet zegt
HRI 1 telt kilo’s, geen giftigheid. Een kilo zwavel weegt even zwaar als een kilo van een sterk werkend insecticide uit dezelfde groep. Middelen die in kleine hoeveelheden werken, tellen daardoor nauwelijks mee, en stoffen die in grote hoeveelheden nodig zijn, zoals paraffineolie en zwavel, bepalen het beeld.
De indicator zegt ook niets over het behandelde areaal, het moment van spuiten of de plek. Daarom rekent FairGrow per bespuiting ook de Pesticide Load (PLI) uit: die kijkt per stof naar het effect op mens, natuur en milieu.
Wat FairGrow ermee doet
Bij elke werkzame stof zie je hoeveel er in Nederland van wordt gebruikt, op welke gewassen en in welke HRI-groep de stof valt. Bij een middel zie je hoe vaak telers de stoffen ervan op jouw gewas inzetten. Per gewas staan beide HRI-reeksen naast elkaar, met de stoffen die de daling verklaren en de werkingsgroepen die het vaakst worden ingezet.
Voor je eigen percelen zet FairGrow je bespuitingen naast het gemiddelde van alle telers van hetzelfde gewas. Verliest een stof haar toelating, dan signaleert FairGrow dat de volgende nacht.
Bronnen: Richtlijn (EU) 2019/782, Eurostat aei_hri, CBS StatLine 85130NED, Umweltbundesamt (2023).
Wat is HRI 1?
De Harmonised Risk Indicator 1 uit Richtlijn (EU) 2019/782: de verkochte kilo’s werkzame stof per lidstaat, gewogen met 1, 8, 16 of 64 per risicogroep, als index met 2011-2013 = 100.
Waarom daalt de indicator zo hard?
Omdat stoffen die nu verboden zijn met terugwerkende kracht zwaar wegen. Zodra hun gebruik wegvalt, zakt de indicator scherp. In Nederland verklaart mancozeb alleen ruim 44 van de 78 punten daling.
Is er dan niets veranderd?
Jawel. Het gebruik in kilo’s is tussen 2012 en 2024 met een derde gedaald, en de zwaarste stoffen zijn van de markt. Maar de stoffen die nog zijn toegelaten wegen samen ongeveer even zwaar als in 2012.
Wat is het verschil met de PLI?
HRI 1 telt kilo’s per groep. De Pesticide Load kijkt per stof naar de giftigheid voor mens en natuur en het gedrag in het milieu, en rekent per hectare en per bespuiting.
Hoe betrouwbaar is de herberekening?
Met dezelfde rekenregel als Eurostat komt FairGrow binnen 2 tot 4 punten van de officiële reeks uit. Per gewas houdt het CBS een deel van de cijfers geheim; jaren waarin minder dan 90 procent van de kilo’s aan een stof toe te wijzen is, krijgen de vermelding minder zeker.
Bekijk het gebruik op jouw gewas
Zoek je gewas op en zie welke stoffen telers in Nederland gebruiken, hoe het risico zich ontwikkelt en welke werkingsgroepen het vaakst worden ingezet.
Open de EPPO-etalage