ECOTOX: zo vult FairGrow de gaten in giftigheidsgegevens
De Europese beoordeling van een werkzame stof geeft niet altijd elke waarde die FairGrow nodig heeft. Dan kijken we in ECOTOX, de openbare giftigheidsdatabank van de Amerikaanse milieudienst EPA, en kiezen we één waarde met vaste regels.
Een openbare bibliotheek van giftigheidstesten
De ECOTOX Knowledgebase wordt beheerd door de Amerikaanse milieudienst EPA. Ze verzamelt de uitkomsten van giftigheidstesten uit wetenschappelijke publicaties: hoeveel van een stof de helft van de vissen in een aquarium doodt, de groei van algen remt of watervlooien laat stoppen met voortplanten. Het gaat om waterorganismen, bodemorganismen, bijen, vogels en zoogdieren, en de databank wordt vier keer per jaar bijgewerkt.
De gegevens zijn publiek domein. FairGrow downloadt de hele databank, bewaart een ongewijzigde kopie en verwerkt die op eigen servers. Voor de uitgave van september 2026 gaf dat ruim 300.000 testuitkomsten voor bijna 1.000 werkzame stoffen die in FairGrow voorkomen.
Eerst de Europese beoordeling, dan ECOTOX
Voor elke werkzame stof en elke test gebruikt FairGrow eerst de waarde uit de Europese beoordeling: de conclusies van EFSA en de review reports van de Europese Commissie. Pas als die waarde ontbreekt, nemen we een waarde uit ECOTOX.
Is er nergens een bruikbare test? Dan gebruikt FairGrow de mediaan van de stoffen met dezelfde functie, bijvoorbeeld alle fungiciden, en zet daar duidelijk bij dat het een aanname is. Een waarde uit ECOTOX vervangt nooit een Europese waarde.
Welke testen tellen
Niet elke test in ECOTOX is vergelijkbaar. FairGrow gebruikt alleen testen die passen bij de standaardtesten van de Europese beoordeling:
- standaardsoorten: regenboogforel, zebravis of zonnebaars; de watervlo Daphnia magna; de groenalgen Raphidocelis en Desmodesmus; eendenkroos; de regenwormen Eisenia fetida en Eisenia andrei; de honingbij; boomkwartel, wilde eend of kwartel; de rat;
- een testduur binnen 50% van de standaardduur, bijvoorbeeld 96 uur voor vis (48 tot 144 uur telt);
- eenheden die eenduidig om te rekenen zijn naar mg per liter, mg per kg grond, microgram per bij of mg per kg lichaamsgewicht;
- testen met de werkzame stof zelf. Een test met een geformuleerd middel telt alleen als er niets anders is, en krijgt dan een markering. Een middel met meerdere werkzame stoffen telt nooit.
Eén waarde uit veel testen
Vaak zijn er meerdere geldige testen. FairGrow kiest dan de laagste geldige waarde, zoals de Europese risicobeoordeling dat ook doet: de gevoeligste soort en test bepalen het. Daarnaast bewaren we het meetkundig gemiddelde van alle geldige waarden, zodat je ziet hoe ver de laagste waarde van de rest af ligt.
Sommige testen geven alleen een grens, bijvoorbeeld dat meer dan 100 microgram per bij geen schade deed. Zo’n grens telt alleen als er geen exacte waarde is, en houdt zijn teken.
Hoe zeker een waarde is en wat ze betekent
Elke gekozen waarde krijgt een betrouwbaarheid. Hoog: minstens drie testen uit minstens twee publicaties. Middel: twee testen. Laag: één test, of alleen een grens. Ligt de laagste waarde meer dan een factor 100 onder het meetkundig gemiddelde, dan kan het een fout of een uitzonderlijke test zijn; ons team controleert die dan met de hand en legt vast waarom een waarde is geaccepteerd of vervangen.
Om een getal leesbaar te maken, zet FairGrow het om in een giftigheidsklasse: zeer hoog, hoog, matig of laag. De klasse volgt de CLP-grenzen voor waterorganismen en gangbare indelingen voor bijen, regenwormen, vogels en zoogdieren.
De klassengrenzen
| Groep (eindpunt) | Zeer hoog | Hoog | Matig | Laag |
|---|---|---|---|---|
| Waterorganismen, kortdurend (LC50/EC50, mg/L) | tot 0,1 | 0,1 tot 1 | 1 tot 10 | boven 10 |
| Waterorganismen, langdurend (NOEC, mg/L) | tot 0,01 | 0,01 tot 0,1 | 0,1 tot 1 | boven 1 |
| Honingbij (LD50, microgram per bij) | tot 2 | 2 tot 11 | 11 tot 100 | boven 100 |
| Regenworm, kortdurend (LC50, mg/kg grond) | tot 10 | 10 tot 100 | 100 tot 1.000 | boven 1.000 |
| Regenworm, voortplanting (NOEC, mg/kg grond) | tot 1 | 1 tot 10 | 10 tot 100 | boven 100 |
| Vogels en zoogdieren (LD50, mg/kg lichaamsgewicht) | tot 10 | 10 tot 50 | 50 tot 500 | boven 500 |
Een grenswaarde zoals “meer dan 100” komt nooit in een giftigere klasse dan het getal toelaat. De klasse zegt iets over de stof, niet over het risico van jouw bespuiting: dat hangt ook af van dosering, moment en afstand tot water.
Waar je het ziet in FairGrow
- In de gewasbeschermingsapp: het blok “Effect op het milieu” per middel, met per groep organismen de gevoeligste werkzame stof.
- In het spuitadvies: een waarschuwing als een perceel aan water grenst en het middel giftig is voor waterorganismen, als regenwormen risico lopen door herhaald gebruik van dezelfde stof, en als het etiket niets over bijen zegt terwijl de stof zeer giftig voor bijen is.
- In de pesticidebelasting: ECOTOX vult eigenschappen aan die de Europese beoordeling niet geeft, zodat minder stoffen onvolledig blijven.
- In het risicoprofiel van Oogstwaarde: een losse indicator voor de milieudruk van je middelengebruik, die niet meetelt in de totaalscore.
Wat ECOTOX niet kan
Veel studies die bedrijven voor een toelating indienen, zijn niet openbaar en staan dus ook niet in ECOTOX. Voor regenwormen, vogels, zoogdieren en waterplanten heeft ECOTOX daardoor maar voor een klein deel van de stoffen waarden. Uitkomsten uit de literatuur lopen ook meer uiteen dan gestandaardiseerde studies voor de toelating.
Daarom toont FairGrow bij elke ECOTOX-waarde de bron en de betrouwbaarheid, gaat een Europese waarde altijd voor, en tonen we waarden uit de Europese beoordeling alleen als klasse: hun licentie staat niet toe dat we de getallen zelf opnieuw publiceren. Elk kwartaal kijkt FairGrow of EPA een nieuwe uitgave heeft gepubliceerd en voert dan de hele selectie opnieuw uit.
Bron: US EPA ECOTOX Knowledgebase (publiek domein). Olker, J.H. et al. (2022). The ECOTOXicology Knowledgebase: a curated database of ecologically relevant toxicity tests to support environmental research and risk assessment. Environmental Toxicology and Chemistry 41(6): 1520-1539, doi 10.1002/etc.5324.
Wat is ECOTOX?
Een openbare databank van de Amerikaanse milieudienst EPA met uitkomsten van giftigheidstesten uit wetenschappelijke literatuur, voor waterorganismen, bodemorganismen, bijen, vogels en zoogdieren. Ze wordt vier keer per jaar bijgewerkt en is publiek domein.
Vervangt een ECOTOX-waarde de Europese beoordeling?
Nee. FairGrow gebruikt altijd eerst de Europese waarde. ECOTOX vult alleen een eigenschap aan die de Europese beoordeling niet geeft.
Waarom de laagste waarde en niet het gemiddelde?
De Europese risicobeoordeling gaat ook uit van de gevoeligste soort en test. FairGrow toont het meetkundig gemiddelde ernaast, zodat je ziet of de laagste waarde een uitschieter is.
Waarom zie ik soms alleen een klasse en geen getal?
Waarden uit de Europese beoordeling tonen we alleen als klasse, omdat hun licentie niet toestaat de getallen opnieuw te publiceren. ECOTOX-waarden zijn publiek domein, dus daar zie je het getal, de soort en de referentie.
Hoe vaak worden de gegevens bijgewerkt?
FairGrow kijkt elke vier weken of EPA een nieuwe uitgave heeft gepubliceerd. ECOTOX verschijnt vier keer per jaar; na een nieuwe uitgave wordt de hele selectie opnieuw uitgevoerd en blijven handmatige controles van ons team gelden.
Bekijk het effect van een middel
Open een middel in de gewasbeschermingsapp en je ziet per groep organismen hoe giftig de werkzame stoffen zijn en waar elke waarde vandaan komt.
Open de gewasbeschermingsapp